Η ασθένεια εξαπλώνεται ταχύτατα – Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι μόνο ο συνδυασμός εμβολιασμού, ταχείας ανίχνευσης και ελέγχου μετακινήσεων μπορεί να ανακόψει την επιδημία
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει πρωτοφανή εξάπλωση της ευλογιάς των προβάτων και αιγών, με περισσότερες από 2.500 μολυσμένες εκμεταλλεύσεις και περίπου 480.000 ζώα να έχουν θανατωθεί μέχρι σήμερα. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), σε νέα αξιολόγηση που δημοσιεύτηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2026, επισημαίνει ότι η ασθένεια έχει εξελιχθεί σε «μεγάλη περιφερειακή επιδημία» και προτείνει άμεση εφαρμογή πανελλαδικών μέτρων εμβολιασμού.
Η έκθεση «Ευλογιά προβάτων και αιγών: Εμβόλια και σενάρια εμβολιασμού για τον έλεγχο της επιδημίας στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία το 2025» αναδεικνύει ότι:
- Η Ελλάδα εμφανίζει ευρεία γεωγραφική εξάπλωση και επανειλημμένη εμφάνιση νέων κρουσμάτων, σε αντίθεση με τη Βουλγαρία, όπου τα περιστατικά πιθανότατα προήλθαν από μεμονωμένες εισαγωγές.
- Ο κύριος μηχανισμός μετάδοσης συνδέεται με μετακινήσεις ζώων σε μεγάλες αποστάσεις και πιθανή εισαγωγή από την Τουρκία.
- Τα ζωντανά εξασθενημένα εμβόλια κατά της ευλογιάς των προβάτων αποδείχθηκαν ιδιαίτερα αποτελεσματικά, μειώνοντας σημαντικά τη νοσηρότητα και την εξάπλωση του ιού.
Η EFSA προκρίνει ιδιαίτερα το τουρκικό εμβόλιο Bakirköy, καθώς παρέχει ισχυρή προστασία με λιγότερες και ηπιότερες παρενέργειες, σε σχέση με άλλα σκευάσματα (RM-65 και Romanian).
Ο ευρωπαϊκός οργανισμός με έδρα την Πάρμα, που ειδικεύεται στις επιστήμες της αγροδιατροφής, διαπιστώνει ότι η Ελλάδα διαφέρει σημαντικά από τη Βουλγαρία ως προς τη δυναμική της επιδημίας. Η «ευρεία γεωγραφική εξάπλωση και η επανειλημμένη εμφάνιση νέων κρουσμάτων μόλυνσης στην Ελλάδα» υποδηλώνουν είτε συνεχιζόμενη μετάδοση σε μεγάλες αποστάσεις είτε πολλαπλά περιστατικά μόλυνσης, ενώ η Βουλγαρία και η Ρουμανία «πιθανότατα υπέστησαν μεμονωμένες εισαγωγές του ιού».
Οι επιστήμονες της EFSA τονίζουν ότι η ταχεία ανίχνευση και η θανάτωση των μολυσμένων ζώων είναι σημαντική, αλλά ο πανελλαδικός εμβολιασμός είναι καθοριστικός για τον περιορισμό της νόσου. Συγκεκριμένα:
Η EFSA συστήνει διεξαγωγή διετούς ή τριετούς εκστρατείας εμβολιασμού, σε συνδυασμό με έλεγχο των μετακινήσεων και ταχεία αντιμετώπιση νέων κρουσμάτων.
Ο περιορισμός του εμβολιασμού στις πληγείσες περιοχές αφήνει περιθώριο διαφυγής του ιού, εκτός εάν επιβληθούν αυστηροί έλεγχοι μετακινήσεων σε ακτίνα 20 χλμ.
Ο εμβολιασμός σε εθνικό επίπεδο μειώνει τη γεωγραφική εξάπλωση και τις πιθανότητες νέων εξάρσεων, επιταχύνοντας την τελική εξάλειψη της νόσου.
Τα προφίλ ασφάλειας διαφέρουν, με τα στελέχη RM-65 και Romanian να «προστατεύουν πλήρως από τη νοσηρότητα, αλλά να μπορεί να προκαλέσουν πυρετό ή βλάβες μετά τον εμβολιασμό», ενώ τα εμβόλια με βάση το στέλεχος του Bakirköy «προσφέρουν ισχυρή προστασία με λιγότερες και ηπιότερες παρενέργειες, καθιστώντας τα τη συνολικά ασφαλέστερη επιλογή».
Ο «κίνδυνος μετάδοσης του ιού του εμβολίου κρίθηκε πολύ χαμηλός», ιδίως όταν αποφεύγεται η επαφή με μη εμβολιασμένα ζώα για τρεις εβδομάδες μετά τον εμβολιασμό.
Η μοντελοποίηση για τη Βουλγαρία δείχνει ότι «η ταχεία ανίχνευση και η σφαγή των μολυσμένων εκμεταλλεύσεων – εάν πραγματοποιηθεί συστηματικά εντός περίπου 30 ημερών – ήταν επαρκής για τον έλεγχο της επιδημίας εντός 1-2 ετών».
Ωστόσο, η EFSA σημειώνει ότι «ο εμβολιασμός σε εθνικό επίπεδο μείωσε σημαντικά τόσο τον αριθμό των μολυσμένων εκμεταλλεύσεων όσο και τη γεωγραφική έκταση της εξάπλωσης σε σύγκριση με την ανίχνευση και τη σφαγή μόνο». Ο περιορισμός του εμβολιασμού στις τέσσερις πιο πληγείσες περιοχές αφήνει «κίνδυνο διαφυγής του ιού, εκτός εάν επιβληθούν αυστηρά μέτρα ελέγχου των μετακινήσεων σε ακτίνα 20 χλμ. εντός των ζωνών επιτήρησης». Αντίθετα, ο εμβολιασμός σε εθνικό επίπεδο «μείωσε περαιτέρω την πιθανότητα διαφυγής του ιού και επέτυχε καλύτερα αποτελέσματα περιορισμού».
Η έκθεση καταλήγει ότι η εκτεταμένη κλίμακα της επιδημίας στην Ελλάδα απαιτεί:
- Πανελλαδικό πρόγραμμα εμβολιασμού, με προτεραιότητα στις περιοχές που έχουν ήδη προσβληθεί.
- Συνεχή παρακολούθηση και αυστηρή τήρηση της δοσολογίας των εμβολίων.
- Συνδυασμό μέτρων, όπως περιορισμό μετακινήσεων και ταχεία σφαγή μολυσμένων ζώων, για αποτελεσματική εξάλειψη της νόσου.
Μια διετής εκστρατεία εμβολιασμού, σε συνδυασμό με τα συνήθη μέτρα ελέγχου, «αναμενόταν να εξαλείψει την ευλογιά από τη Βουλγαρία, επιτυγχάνοντας την εκρίζωση ένα έτος νωρίτερα από ό,τι οι στρατηγικές χωρίς εμβολιασμό». Σε σενάρια χωρίς πρόσθετους ελέγχους, η EFSA διαπίστωσε ότι ο εμβολιασμός ήταν απαραίτητος, με εκστρατείες «τουλάχιστον τριών ετών», που απαιτούνταν για την αξιόπιστη εξάλειψη.
Με περισσότερους από 2.500 κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις σε όλη την Ελλάδα να έχουν προσβληθεί από την ιογενή λοίμωξη και περίπου 480.000 ζώα να έχουν θανατωθεί σε προσπάθειες περιορισμού της επιδημίας, η EFSA καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η «εκτεταμένη γεωγραφική και χρονική κλίμακα των επιδημιών ευλογιάς και οι πολλαπλές επιδημικές συστάδες» σημαίνουν ότι απαιτούνται πρόσθετα μέτρα.
Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, «θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα διεξαγωγής εθνικής εκστρατείας εμβολιασμού, με προτεραιότητα στις περιοχές που έχουν ήδη προσβληθεί», με δυνατότητα επέκτασης του εμβολιασμού σε ευρύτερη κλίμακα, προκειμένου να διακοπεί η μετάδοση που συνδέεται με τις μετακινήσεις ζώων σε μεγάλες αποστάσεις.
Η EFSA τονίζει ότι μόνο ο συνδυασμός εμβολιασμού και υφιστάμενων μέτρων ελέγχου μπορεί να περιορίσει την εξάπλωση της ευλογιάς και να προστατεύσει την κτηνοτροφία σε Ελλάδα και Βουλγαρία.
Διαβάστε (στα αγγλικά) ολόκληρη τη μελέτη της EFSA εδώ
