Το νομοσχέδιο «Ενεργή Μάχη» φέρνει αλλαγές στην πρόληψη πυρκαγιών, εισάγοντας αυστηρό χρονοδιάγραμμα, κανονισμούς για δήλωση και καθαρισμό οικοπέδων, καθώς και αναλογική κλιμάκωση κυρώσεων.
Σημαντικές αλλαγές στη φιλοσοφία και στον τρόπο εφαρμογής των καθαρισμών οικοπέδων εισάγει το νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Ενεργή Μάχη», δίνοντας έμφαση στην αναδιαμόρφωση του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας.
Σύμφωνα με το προτεινόμενο πλαίσιο, οι ιδιοκτήτες ή υπόχρεοι καλούνται να προχωρούν στον καθαρισμό των οικοπέδων από την 1η Απριλίου έως τις 15 Ιουνίου, ενώ υποχρεούνται να τα διατηρούν σε καλή κατάσταση καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου. Παράλληλα, η υποβολή δήλωσης για τον καθαρισμό παρατείνεται έως την ίδια ημερομηνία, δηλαδή τις 15 Ιουνίου.
Η ρύθμιση στοχεύει στη μετατροπή του Μητρώου από απλό εργαλείο καταγραφής υποχρεώσεων σε λειτουργικό μηχανισμό που θα συνδέεται με την υποβολή δηλώσεων, τους ελέγχους και τις παρεμβάσεις των αρμόδιων αρχών. Όπως επισημαίνεται από πηγές του υπουργείου, το χρονοδιάγραμμα δίνει επαρκή χρόνο συμμόρφωσης στους πολίτες και επιτρέπει καλύτερο επιχειρησιακό σχεδιασμό των ελεγκτικών μηχανισμών.
Κεντρικό στοιχείο της νέας προσέγγισης αποτελεί η σαφέστερη κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων. Οι δήμοι αναλαμβάνουν την ενημέρωση των ιδιοκτητών οικοπεδικών και ακάλυπτων χώρων, τη διενέργεια δειγματοληπτικών ελέγχων επί των δηλώσεων και, σε περιπτώσεις παραβάσεων, τη δυνατότητα αυτεπάγγελτου καθαρισμού. Από την πλευρά της, η Πυροσβεστική Υπηρεσία παρεμβαίνει έπειτα από καταγγελίες, πραγματοποιεί ελέγχους και επιβάλλει πρόστιμα ή άλλες κυρώσεις για μη υποβολή δήλωσης ή μη τήρηση των μέτρων, ενημερώνοντας ταυτόχρονα τον δήμο για την αποκατάσταση της κατάστασης.
Στο πεδίο των κυρώσεων, εισάγεται αναλογική κλιμάκωση που διαχωρίζει την τυπική παράβαση δηλαδή τη μη υποβολή δήλωσης από την ουσιαστική, που αφορά τον μη καθαρισμό. Για παράδειγμα, σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης, οι κυρώσεις προβλέπονται ηπιότερες εφόσον έχει πραγματοποιηθεί καθαρισμός, ενώ αυστηρότερες όταν αυτός δεν έχει γίνει.
Το νέο πλαίσιο θέτει κατώτατα και ανώτατα όρια στα πρόστιμα, επιδιώκοντας τον ορθολογισμό τους. Ειδικότερα, για μη καθαρισμό προβλέπεται πρόστιμο ενός ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με ελάχιστο τα 200 ευρώ και μέγιστο τα 2.000 ευρώ. Αντίθετα, για μη υποβολή δήλωσης σε περίπτωση που ο καθαρισμός έχει πραγματοποιηθεί, το πρόστιμο διαμορφώνεται στα 100 ευρώ. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα μείωσης των προστίμων εφόσον ο ιδιοκτήτης συμμορφωθεί άμεσα.
Παράλληλα, θεσπίζονται μηχανισμοί άμεσης παρέμβασης σε περιπτώσεις κινδύνου πυρκαγιάς. Αρχικά επιδιώκεται επικοινωνία με τον ιδιοκτήτη για τη λήψη συναίνεσης, ωστόσο εάν αυτό δεν καταστεί δυνατό και διαπιστωθεί εγγράφως επικινδυνότητα ιδίως σε ζώνες υψηλού κινδύνου η Πυροσβεστική πιστοποιεί την κατάσταση και ο δήμος προχωρά σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα επείγουσας παρέμβασης όταν υπάρχει άμεσος και υψηλός κίνδυνος.
Το νομοσχέδιο λαμβάνει υπόψη και τις οικολογικές ή κλιματικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, επιτρέποντας την παράταση προθεσμιών μέσω υπουργικής απόφασης έπειτα από σχετική εισήγηση. Επιπλέον, προβλέπεται ειδική μέριμνα για όσους δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν ψηφιακές υπηρεσίες, καθώς οι δηλώσεις θα μπορούν να υποβάλλονται και με φυσικό τρόπο, ώστε να αποφεύγεται ο ψηφιακός αποκλεισμός.
Στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης ελήφθησαν υπόψη παρατηρήσεις της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας και της ΠΟΜΙΔΑ, οι οποίες εστίασαν στην ανάγκη σαφήνειας ως προς τους υπόχρεους συμπεριλαμβανομένων και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου καθώς και στην αποφυγή δυσανάλογων επιβαρύνσεων για ιδιοκτήτες που έχουν συμμορφωθεί ή αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσκολίες.
Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, η συνολική στόχευση της ρύθμισης είναι η μετάβαση από ένα καθεστώς ασάφειας και άνισης εφαρμογής σε ένα τυποποιημένο και ψηφιακά υποστηριζόμενο πλαίσιο, με σκοπό οι καθαρισμοί οικοπέδων να αποτελούν οργανωμένη πρακτική πρόληψης σε εθνικό επίπεδο και όχι αποσπασματική υποχρέωση.
